70 nauczycielek i nauczycieli przybyło do Lublina w poszukiwaniu inspiracji oraz nowych sposobów opowiadania o historii z kobiecej perspektywy. W dniach 3-5 października pedagodzy uczestniczyli w zorganizowanym przez nas seminarium metodycznym „Kobiece oblicza historii”.
Główną bohaterką wydarzenia była Irena Kosmowska. Uczestnicy poznali działalność tej wybitnej działaczki społecznej, politycznej i ludowej także z perspektywy rodzinnej. Kulminacyjnym punktem stały się uroczystości upamiętniające 80. rocznicę śmierci Ireny Kosmowskiej. Pod pomnikiem bohaterki w Krasieninie, obok byłej siedziby założonej przez nią szkoły dla dziewcząt, wspólnie z przedstawicielami władz samorządowych złożyliśmy kwiaty i zapaliliśmy symboliczne znicze.
W ciągu trzech intensywnych dni nie zabrakło czasu na aktywności edukacyjne. Nauczyciele poznali działalność muzeum na przykładzie konkursu „Ludzie Kresów: opowieści nieznane” i wysłuchali refleksji jego uczestniczek. Członkowie Klubu Nauczyciela zaprezentowali lokalne herstorie – historie kobiet często nieznane szerszej publiczności.
W ramach sesji warsztatowej pedagodzy analizowali fragmenty zapisków trzech nastolatek (perspektywa polska, żydowska, litewska) poznając świadectwa dorastania w cieniu wojny. W ramach drugiego warsztatu przekonali się, że mikrohistoria może być doskonałą metodą dydaktyczną. Otrzymali także materiały do samodzielnego przeprowadzenia zaprezentowanych zajęć.
Szczególnie poruszający okazał się blok poświęcony trudnym doświadczeniom kobiet: zsyłkom na Syberię, deportacjom prowadzonym przez Sowietów oraz sytuacji w czasie trwającej wojny w Ukrainie. Zupełnie inne spojrzenie na te tematy umożliwiło zaprezentowanie ich przez prelegentów pochodzących z Irkucka, Kowna i Kijowa.
Duże wrażenie na uczestnikach spotkania wywarła historia Dalii Grinkevičiūtė – nastolatki zesłanej przez Sowietów na Sybir, przedstawiona wraz z wystawą planszową i filmem dokumentalnym przygotowanymi przez Muzeum Wojskowe im. Witolda Wielkiego w Kownie.
Podczas seminarium poruszonych zostało również wiele innych zagadnień w różnych kontekstach historycznych związanych z: Pałacem Lubomirskich – siedzibą Muzeum, KL Ravensbrück, 27 Wołyńską Dywizją Piechoty, wsią pogranicza, rolą kobiety w dwudziestoleciu międzywojennym.
Uzupełnieniem wykładów i warsztatów stało się zwiedzanie wystaw: „»Co babie do pędzla?!«. Artystki polskie 1850–1950”, „Powroty do domu” i „Dziewczęta w KL Ravensbrück”.
Podczas trzech dni seminarium nie zabrakło czasu na wspólne rozmowy, dyskusje, wymianę poglądów i spostrzeżeń. Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność, a prelegentom za wygłoszenie niezwykle interesujących wystąpień.
Ostatnie dekady przyniosły intensywny rozwój badań nad historią kobiet, która ukazuje ich wielowymiarową rolę w różnych sferach życia. Mimo to wiele obszarów pozostaje wciąż nieodkrytych, a liczne postacie są niedoceniane, marginalizowane lub wręcz pomijane w narracjach historycznych. Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej poprzez planowane działanie edukacyjne pragnie włączyć się w przywracanie pamięci o konkretnych kobietach i uwypuklenie ich wkładu w rozwój społeczeństwa oraz kultury, a także kształtowanie świadomości społecznej.
Ruch emancypacyjny rozwijający się na ziemiach polskich już od połowy XIX w. na sile przybrał wraz z nadejściem kolejnego stulecia. 7 listopada 1918 r. w Lublinie powołany został Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele. W opublikowanym manifeście zapisano wówczas: „Czynne i bierne prawo wyborcze będzie przysługiwało każdemu obywatelowi i obywatelce, mającym 21 lat skończonych". Świadkiem tych przełomowych w historii kobiet wydarzeń zapewniających im równouprawnienie był Pałac Lubomirskich – siedziba rządu Daszyńskiego, obecnie Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej.
Nowo powołany gabinet składał się w większości z mężczyzn, jednak znalazła w nim miejsce wyjątkowa kobieta – Irena Kosmowska, obejmując funkcję wiceministry do spraw opieki społecznej i propagandy. Kosmowska doprowadziła do powstania szkoły dla dziewcząt pochodzenia wiejskiego w podlubelskim Krasieninie i brała udział w organizowaniu szkół rolniczych. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpiła w szeregi Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”. Pełniła funkcję członkini Zarządu Głównego PSL „Wyzwolenie”, a w latach 1919–1930 posłanki na Sejm z ramienia tej partii. Za krytykę Józefa Piłsudskiego została skazana na pół roku więzienia. Po wybuchu II wojny światowej kontynuowała swoją działalność uczestnicząc w podziemnym ruchu ludowym. W 1942 r. została aresztowana przez gestapo i uwięziona na Pawiaku, a następnie w niemieckim obozie pracy Mahlow pod Berlinem. Zmarła w 1945 r. w skutek ran, jakie odniosła podczas bombardowania miasta.
Ogólnopolskie seminarium edukacyjne „Kobiece oblicza historii” – projekt edukacyjny w 80. rocznicę śmierci Ireny Kosmowskiej
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
