Wyjazd szkoleniowy jako przestrzeń rozwoju i inspiracji – doświadczenia pracowników Muzeum Narodowego w Lublinie z wizyty we Wrocławiu i w Dusznikach-Zdroju
Nowoczesne muzeum w praktyce. Edukacja, narracja historyczna i współpraca międzyinstytucjonalna
W dniach 12–15 listopada 2025 roku grupa pracowników Muzeum Narodowego w Lublinie uczestniczyła w wyjeździe szkoleniowym do Wrocławia oraz Dusznik-Zdroju, w ramach którego zorganizowano seminarium naukowe oraz zrealizowano program studyjny. Celem wyjazdu było podniesienie kompetencji kadry muzealnej, pogłębienie wiedzy z zakresu nowoczesnych form prezentacji dziedzictwa kulturowego oraz wymiana doświadczeń z przedstawicielami czołowych instytucji kultury Dolnego Śląska. Stanowił on również istotny element budowania i wzmacniania relacji między muzeami, otwierając przestrzeń do przyszłej współpracy projektowej, edukacyjnej i wystawienniczej.
Program wydarzenia został opracowany w sposób umożliwiający uczestnikom bezpośredni kontakt z różnorodnymi modelami funkcjonowania muzeów – od narracyjnych wystaw historycznych, przez klasyczne galerie sztuki, po muzea specjalistyczne i instytucje prezentujące dziedzictwo niematerialne. Każdy dzień wyjazdu był bogaty w nowe doświadczenia, inspiracje oraz refleksje nad rolą współczesnego muzeum i wyzwaniami stojącymi przed instytucjami kultury. Nadrzędnym celem była wymiana wiedzy między sektorami kultury, nauki i technologii w zakresie nowoczesnego opowiadania o dziedzictwie, która z pewnością okaże się pomocna w procesie tworzenia Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej, najnowszego oddziału Muzeum Narodowego w Lublinie.
Narracja i nowoczesne środki przekazu – Centrum Historii Zajezdnia
Ciekawym punktem programu było zwiedzanie Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu – nowoczesnej instytucji muzealnej poświęconej najnowszej historii miasta i regionu. Uczestnicy zapoznali się z wystawą stałą „Wrocław 1945–2016”, która w sposób narracyjny i wielowątkowy ukazuje losy miasta od zakończenia II wojny światowej po współczesność.
Ekspozycja ta stała się punktem wyjścia do refleksji nad rolą muzeum narracyjnego, w którym opowieść historyczna jest konstruowana nie tylko poprzez prezentację obiektów, lecz także za pomocą multimediów, relacji świadków, materiałów filmowych i interaktywnych instalacji. Szczególną uwagę uczestników zwróciła spójność koncepcji wystawy oraz klarowność komunikatu kierowanego do odbiorcy. Zastosowane rozwiązania pokazały, w jaki sposób można łączyć klasyczne muzealia z nowoczesnymi technologiami, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu merytorycznego przekazu.
Istotnym elementem wizyty było spotkanie z dr. Andrzejem Jeriem, Dyrektorem Centrum Historii Zajezdnia. Rozmowa dotyczyła m.in. procesu tworzenia muzeum narracyjnego, etapów pracy nad scenariuszem ekspozycji, metod prowadzenia badań nad historią lokalną oraz wyzwań organizacyjnych i logistycznych związanych z realizacją wieloelementowych wystaw stałych. Wymiana doświadczeń pozwoliła uczestnikom lepiej zrozumieć specyfikę pracy w muzeum o profilu narracyjnym i dostrzec potencjał tego modelu w działalności Muzeum Narodowego w Lublinie.
Wielowymiarowość dużej instytucji muzealnej – Muzeum Narodowe we Wrocławiu
Istotnym punktem w programie wyjazdu była wizyta w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, jednej z największych i najważniejszych instytucji muzealnych w Polsce, która pozwoliła przyjrzeć się bliżej zagadnieniom rekonstrukcji historycznej, interpretacji dziedzictwa wielokulturowego oraz wykorzystaniu nowych mediów w muzealnictwie. Po oficjalnym powitaniu przez dr. hab. Piotra Oszczanowskiego, Dyrektora Muzeum Narodowego we Wrocławiu, uczestnicy rozpoczęli zwiedzanie gmachu głównego oraz wybranych oddziałów muzeum.
W gmachu głównym zaprezentowano dwie formy ekspozycji: wystawę poświęconą twórczości Petera Paula Rubensa oraz ekspozycję archeologiczną „Skarb Średzki. Trzydziestolecie odkrycia”. Konfrontacja tych dwóch narracji pozwoliła uczestnikom przeanalizować różne strategie prezentacji dzieł sztuki i zabytków o odmiennym charakterze.
Szczególne wrażenie na uczestnikach wyjazdu zrobiły wysokie standardy konserwatorskie, precyzyjnie zaprojektowane oświetlenie oraz umiejętność budowania narracji wokół pojedynczych obiektów. Zwiedzanie stało się okazją do rozmów na temat organizacji dużych wystaw czasowych, pracy ze zbiorami o wyjątkowej wartości artystycznej oraz współpracy międzynarodowej przy wypożyczeniach muzealiów.
Jednym z punktów programu było również zwiedzanie Panoramy Racławickiej – obiektu o unikatowym charakterze i istotnym znaczeniu historycznym. Uczestnicy zapoznali się z historią monumentalnego dzieła oraz specyfiką funkcjonowania budynku rotundy, w którym kluczowa jest organizacja ruchu zwiedzających i zapewnienie ciągłości narracji.
Niezwykle wartościowym elementem wyjazdu były spotkania z pracownikami poszczególnych działów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Rozmowy dotyczyły m.in. pracy kuratorskiej, opracowywania i digitalizacji zbiorów, strategii edukacyjnych, marketingu muzealnego, współpracy z lokalnymi społecznościami oraz wyzwań administracyjno-zarządczych w dużej instytucji państwowej. Spotkania te umożliwiły nawiązanie bezpośrednich kontaktów roboczych i stały się fundamentem dalszej współpracy między muzeami.
W programie znalazły się również wizyty w Muzeum Etnograficznym, Pawilonie Czterech Kopuł – Muzeum Sztuki Współczesnej oraz Muzeum Archeologicznym. Każda z tych instytucji zaprezentowała odmienne podejście do narracji, aranżacji przestrzeni i komunikacji z odbiorcą oraz dostarczyła uczestnikom licznych inspiracji do wykorzystania w praktyce zawodowej.
Dwudniowe seminarium naukowe we Wrocławiu w dużej mierze poświęcone było zagadnieniom rekonstrukcji historycznej, interpretacji dziedzictwa wielokulturowego oraz wykorzystaniu nowych mediów w muzealnictwie. Uczestnicy podczas spotkań z udziałem ekspertów z sektora kultury, nauki i technologii poznali dobre praktyki z zakresu digitalizacji, interpretacji dziedzictwa oraz tworzenia wystaw z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i narracji historycznej.
Dziedzictwo techniki i doświadczenie praktyczne – Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju
Wizyta w Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju, mieszczącym się w dawnym młynie papierniczym, umożliwiło zapoznanie się z historią papiernictwa, zabytkowymi urządzeniami oraz procesami technologicznymi związanymi z produkcją papieru.
Niezwykle cenne okazały się warsztaty czerpania papieru, podczas których uczestnicy mogli w praktyce przekonać się, jak wyglądały tradycyjne metody wyrobu papieru. Zajęcia te pogłębiły zrozumienie znaczenia dziedzictwa techniki oraz roli muzeów w zachowaniu i popularyzacji zapomnianych form rzemiosła.
Istotnym aspektem wizyty w instytucji łączącej ochronę dziedzictwa przemysłowego z nowoczesną edukacją muzealną była możliwość poznania rozwiązań z zakresu konserwacji i prezentacji materialnego dziedzictwa oraz metod komunikacji ze zwiedzającymi, a także rodzajów współpracy z sektorem kreatywnym i technologicznym.
Wartościowym źródłem wiedzy dla uczestników była także prezentacja dr. hab. Macieja Szymczyka, Dyrektora Muzeum Papiernictwa, dotycząca projektów transgranicznych realizowanych we współpracy z partnerami z Czech. Przedstawione przykłady działań międzynarodowych, źródeł finansowania i strategii promocji będą istotnym punktem odniesienia dla podobnych inicjatyw w działalności Muzeum Narodowego w Lublinie.
Nowe formy muzealnej opowieści w praktyce
Wyjazd szkoleniowy do Wrocławia i Dusznik-Zdroju okazał się niezwykle wartościowy, wzbogacając uczestników o nowe umiejętności z zakresu kompetencji merytorycznych i organizacyjnych. Pozwolił na pogłębienie wiedzy zawodowej, poznanie nowoczesnych metod prezentacji zbiorów, a także nawiązanie relacji z przedstawicielami innych instytucji kultury.
Zdobyte doświadczenia mogą stanowić inspirację w planowaniu przyszłych wystaw, projektów edukacyjnych oraz działań popularyzatorskich Muzeum Narodowego w Lublinie. Projekt przyczynił się przede wszystkim do rozwoju kompetencji zespołu Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej, stając się platformą transferu wiedzy między instytucjami, które realizują podobne zadania: wielowątkową interpretację przeszłości, integrację badań naukowych z wystawiennictwem oraz odpowiedzialną pracę nad trudnymi tematami pamięci zbiorowej. Wyjazd potwierdził, że bezpośrednia wymiana doświadczeń i obserwacja dobrych praktyk są jednymi z najskuteczniejszych sposobów rozwoju kompetencji muzealnych i budowania silnej, nowoczesnej instytucji kultury.
Artykuł przygotowany jako efekt Przedsięwzięcia Dziedzictwo pogranicza. Nowe formy muzealnej opowieści, polegającego na realizacji seminarium naukowego i programu studyjnego dla pracowników Muzeum Narodowego w Lublinie we Wrocławiu i w Dusznikach-Zdroju (12–15 listopada 2025 r.).
Dziedzictwo pogranicza. Nowe formy muzealnej opowieści
Projekt poprzez seminarium naukowe i program studyjny we Wrocławiu i Dusznikach-Zdroju wspiera tworzenie Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej, oddziału Muzeum Narodowego w Lublinie. Jego celem jest wymiana wiedzy między sektorem kultury, nauki i technologii w zakresie nowoczesnego opowiadania o dziedzictwie. Współpraca z Uniwersytetem Wrocławskim, Centrum Historii Zajezdnia, Muzeum Narodowym we Wrocławiu i Muzeum Papiernictwa pozwoli uczestnikom na poznanie dobrych praktyk z obszaru digitalizacji, interpretacji dziedzictwa i tworzenia wystaw. Projekt ma interdyscyplinarny i innowacyjny charakter, buduje trwałą współpracę wokół pamięci i kultury pogranicza. Efektem będzie artykuł online podsumowujący wnioski z wizyt studyjnych.
Przedsięwzięcie zostało objęte wsparciem w formie grantu w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności; Komponent: Odporność i konkurencyjność gospodarki; Inwestycja A2.5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju
Całkowity koszt projektu wynosi: 117 416,00 PLN
Wartość dofinansowania ze środków Krajowego Planu Odbudowy: 92 160,00 PLN